Bago pa naitatag ang mga makabagong ospital, laboratoryo, at sistemang pangkalusugan sa Pilipinas, naging mahalagang bahagi na ng depensa laban sa mga nakahahawang sakit ang baybayin ng Mariveles.
Dahil matatagpuan ito sa bungad ng Manila Bay, naging likas na himpilan ang Mariveles para sa pagsusuri sa mga barko, pasahero, at kargamentong nagmumula sa ibang bansa bago sila pahintulutang magpatuloy patungong Maynila.
Ang pagdating ng kolera noong 1882
Noong 1882, nakaranas ang Pilipinas ng malawakang epidemya ng kolera. Kabilang ito sa magkakasunod na paglaganap ng sakit na naitala sa kapuluan noong 1842, 1854, 1863 hanggang 1865, 1882 hanggang 1885, 1888, at 1889. University of Michigan, A History of Asiatic Cholera in the Philippine Islands
Ayon sa tekstong pinaghanguan, nagkaroon ng epidemya sa Zamboanga noong 1882. Upang mabawasan ang panganib na makarating ang sakit sa Maynila, ipinag-utos ni Gobernador-Heneral Fernando Primo de Rivera ang pagtatayo ng isang pansamantalang quarantine station sa Nasui, isang maliit na look sa baybayin ng Mariveles.
Dito sinusuri ang kalagayan ng mga taong sakay ng mga barkong papasok sa Manila Bay. Ang mga pinaghihinalaang may nakahahawang sakit ay ibinababa at pansamantalang inihihiwalay sa ibang pasahero.
Isa sa mga itinalagang tumulong sa Lazareto de Mariveles noong epidemya ng 1882 ay si Anacleto del Rosario, isang parmasyutiko at siyentipikong Pilipino. Ang kanyang karanasan sa pagsusuri sa kolera ay sinasabing nagpalalim sa kanyang interes sa bacteriology. Kalaunan, kinilala siya bilang isa sa mahahalagang naunang siyentipiko at chemist ng bansa.
Ano ang isang lazareto?
Ang salitang lazareto o lazaretto ay tumutukoy sa isang quarantine station para sa mga manlalakbay na dumarating sakay ng barko. Karaniwang itinatayo ang ganitong pasilidad sa isang pulo, liblib na look, o baybaying madaling bantayan.
Dito maaaring isagawa ang mga sumusunod:
Pagsusuri sa kalusugan ng mga pasahero at tripulante
Paghihiwalay sa mga pinaghihinalaang may nakahahawang sakit
Pagdidisimpekta sa mga damit, kagamitan, at kargamento
Pagmamasid sa mga pasyente bago sila pahintulutang magpatuloy sa kanilang paglalakbay
Paglilimita sa pagpasok ng kolera, bulutong, tipus, ketong, at iba pang sakit
May kaugnayan ang katawagang lazaretto kay San Lazaro, na matagal nang iniuugnay sa pangangalaga sa mga maysakit, lalo na sa mga taong may ketong. PBS, History of Quarantine
Paglipat sa bukana ng Ilog Tucut
Ayon sa lokal na salaysay, inilipat noong kalagitnaan ng dekada 1880 ang Lazareto mula Nasui patungo sa mas malawak na lugar sa bukana ng Ilog Tucut. Ang lugar na ito ang kinalalagyan ngayon ng Mariveles Mental Wellness and General Hospital.
Mahalagang linawin na si Joaquín Jovellar y Soler ay nanungkulan bilang Gobernador-Heneral ng Pilipinas mula Abril 7, 1883 hanggang Abril 1, 1885. Dahil dito, ang petsang 1886 na nakasaad sa ilang lokal na salaysay ay kailangang suriin pa laban sa orihinal na kautusan o dokumentong kolonyal. Posibleng mas maaga ang pag-uutos sa proyekto at kalaunan lamang natapos ang paglipat. Real Academia de la Historia, Joaquín Jovellar y Soler
Kabilang sa mga pangalang binanggit na kaugnay ng operasyon ng Lazareto ang:
Dr. Joaquín Llorente, direktor
Anacleto del Rosario, parmasyutiko
Domingo Resurrección, tagapangalaga ng kalinisan
Rufino Hernández, tagapangalaga ng seguridad
Valentín Semilla
Mariano Llamas
Esteban at Melchor Gonzales
Ipinakikita ng talaang ito na hindi lamang mga dayuhang doktor at opisyal ang kumilos sa pasilidad. May mahalagang papel din ang mga Pilipinong parmasyutiko, kawani, tagapaglinis, bantay, at mamamayan ng Mariveles.
Ang epidemya noong 1888
Muling kumalat ang kolera sa Pilipinas noong 1888. Ayon sa tekstong lokal, isang pasaherong Intsik na nagmula sa Hong Kong ang pinaghinalaang nagdala ng sakit. Sinuri umano siya sa Lazareto ngunit pinayagang makapagpatuloy sa Mariveles.
Kalaunan, iniulat na nagkaroon ng 20 kaso sa bayan at 18 ang namatay. Binanggit din sa salaysay na mahigit 30,000 ang namatay sa buong bansa.
Gayunman, dapat tratuhin ang mga bilang na ito bilang datos mula sa lokal na sanggunian hangga't hindi pa natutukoy ang orihinal na ulat pangkalusugan na pinagmulan nito. Pinatutunayan ng mas malawak na historikal na pag-aaral na nagkaroon talaga ng mga epidemya ng kolera sa Pilipinas noong 1888 at 1889, ngunit maaaring magkaiba ang bilang ayon sa sakop, panahon, at paraan ng pagtatala.
Mula Lazareto tungo sa Quarantine Station
Ayon sa kasaysayang inilathala ng Mariveles Mental Wellness and General Hospital, nagkaroon na ng Lazareto de Mariveles noong panahon ng mga Espanyol. Dito sinusuri ang mga dayuhang barko, kargamento, at pasaherong papasok sa Manila Bay.
Noong 1902, sa ilalim ng pamahalaang Amerikano, itinayo sa dating kinaroroonan ng Lazareto ang tinawag na Mariveles Quarantine Station. Ito ang kinikilalang unang quarantine station na itinayo ng pamahalaang Amerikano sa Pilipinas.
Nasira ang maraming gusali nito noong 1942 dahil sa digmaan at pananakop ng mga Hapones. Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, isinailalim ang pasilidad sa rehabilitasyon. Ang ilang natitirang guho ay nagsisilbing tahimik na saksi sa mahabang kasaysayan ng lugar. Mariveles Mental Wellness and General Hospital, Milestones
Ang mga gobernadorcillo ng Mariveles
Kasabay ng kasaysayan ng Lazareto, binabanggit sa lokal na talaan ang ilang gobernadorcillo ng Mariveles noong huling bahagi ng ika-19 na siglo:
Fausto Diaz
Hermogenes Bautista
Antonio Mendoza
Juan Rodriguez
Cipriano Diaz
Mahalaga ang mga pangalang ito dahil kinakatawan nila ang lokal na pamahalaang humarap sa mga suliranin ng epidemya, kalinisan, paglalakbay, seguridad, at kalakalan sa panahon ng kolonyalismong Espanyol.
Pamana ng Lazareto de Mariveles
Ang Lazareto de Mariveles ay hindi lamang lumang pasilidad para sa mga maysakit. Bahagi ito ng kasaysayan ng maritime quarantine, pampublikong kalusugan, at pandaigdigang paglalakbay sa Pilipinas.
Ipinakikita ng kasaysayan nito na mahigit isang siglo bago ang COVID-19, kinailangan nang harapin ng mga taga-Mariveles ang mga hamon ng quarantine, isolation, contact control, at pag-iwas sa pagkalat ng sakit.
Sa bayang ito, ang bawat barkong papasok sa Manila Bay ay maaaring magdala ng kalakal at pagkakataon. Ngunit maaari rin itong magdala ng sakit. Dahil dito, naging bantay ang Mariveles hindi lamang sa pasukan ng Maynila kundi maging sa kalusugan ng buong kapuluan.
Ang mga guho ng dating Lazareto ay hindi dapat tingnan bilang ordinaryong lumang pader. Ang mga ito ay mahalagang bahagi ng pambansang kasaysayan ng medisina at pampublikong kalusugan. Nararapat lamang na patuloy itong saliksikin, ingatan, at ipakilala sa susunod na henerasyon.
May lumang larawan, dokumento, mapa, o kuwento ba ang inyong pamilya tungkol sa Lazareto, Quarantine Station, o dating ospital sa Mariveles? Ibahagi ito sa Mariveles Historical Society. Sa bawat alaala at tala, mas nabubuo natin ang tunay at mas malawak na kasaysayan ng ating bayan.
0 Comments