Sa mga lumang tala tungkol sa Mariveles, madalas lumitaw ang pangalan ni Gregorio Macatual de Guzman, na higit na nakilala ng kanyang mga kababayan bilang “Apo Oyo.” Inilalarawan siya bilang isang edukado at iginagalang na mamamayan na naglingkod bilang guro, surveyor, inhinyero, kalihim ng bayan at lalawigang tagatasa.
Sa pamagat ng pinagkunang salaysay, tinukoy siya bilang gobernadorcillo ng Mariveles. Gayunman, malinaw na nakatala sa mismong teksto na ang kanyang amang si Julián de Guzman ang naging gobernadorcillo. Kailangan pa ng karagdagang pangunahing dokumento upang matiyak kung si Gregorio mismo ay humawak din sa nasabing posisyon.
Kapanganakan at pamilya
Ipinanganak si Gregorio “Apo Oyo” Macatual de Guzman sa Mariveles noong Nobyembre 17, 1869.
Anak siya nina Julián de Guzman at Herminia Macatual. Ang kanyang ama ay nakilalang gobernadorcillo ng Mariveles noong panahon ng Espanyol.
Ang gobernadorcillo ang pinakamataas na lokal na pinuno ng isang pueblo sa ilalim ng kolonyal na pamahalaang Espanyol. Maaari itong ihambing sa punong-bayan o alkalde sa kasalukuyan, bagaman magkaiba ang kanilang kapangyarihan, pananagutan at sistemang pampamahalaang kinabibilangan.
Napangasawa ni Gregorio si Guadalupe Mendoza Nuñez, isang tubong Cabcaben, Mariveles. Nagkaroon sila ng pitong anak:
Vicente de Guzman
Elias de Guzman
Canuto de Guzman
Tomasa de Guzman
Melitona de Guzman
Juanita de Guzman
Paulita de Guzman
Edukasyon at propesyon
Nakapag-aral si Gregorio hanggang sekondarya. Kumuha rin siya ng kursong inhinyerong heodetika sa Pamantasan ng Ateneo.
Ang inhinyerong heodetika ay may kinalaman sa pagsusukat, pagmamapa at pagtukoy sa mga hangganan at lokasyon ng mga lupain.
Sa iba’t ibang yugto ng kanyang buhay, naglingkod siya bilang:
Guro
Surveyor
Punong inhinyero
Kalihim ng bayan
Provincial assessor o lalawigang tagatasa
Naging punong inhinyero rin siya ng Madrigal Mining Company sa Mindoro. Ipinakikita ng kanyang propesyonal na karanasan na mayroon siyang kaalaman sa pagsusukat ng lupa, pagmamapa at pangangasiwa sa mga gawaing pang-inhinyeriya.
Kalihim ng Bayan ng Mariveles
Noong 1910, naging kalihim pambayan ng Mariveles si Gregorio de Guzman sa panahon ng panunungkulan ni Valentin Semilla, na halal na mayor ng bayan.
Bilang kalihim, naging bahagi siya ng pang-araw-araw na pagpapatakbo ng pamahalaang lokal at ng pangangalaga sa mahahalagang dokumento ng bayan.
Ayon sa salaysay, halos bawat pahina ng mga dokumentong may kaugnayan sa panahong ito ay naglalaman ng impormasyon tungkol sa mga lugar at mamamayan ng Mariveles. Mahalaga ang mga ganitong tala sapagkat nagbibigay ang mga ito ng larawan ng pamamahala at kalagayan ng bayan noong unang bahagi ng panahon ng mga Amerikano.
Lalawigang Tagatasa ng Bataan
Sa panahon ni Gobernador Lerma, nanungkulan si Gregorio de Guzman bilang provincial assessor o lalawigang tagatasa mula 1913 hanggang 1917.
Kabilang sa kanyang mga tungkulin ang pagtukoy, pagsusukat at pagtatasa sa halaga ng mga lupain at ari-arian. Hindi lamang mga lupain sa buong Bataan ang kanyang pinamahalaan. Umabot din ang kanyang mga gawain sa mga lugar sa Pampanga at Zambales.
Mahirap ang ganitong trabaho noong panahong hindi pa maayos ang mga kalsada at limitado ang mga sasakyang magagamit. Nangangailangan ito ng mahabang paglalakbay, kaalaman sa heograpiya, kasanayan sa pagsusukat at pakikipag-ugnayan sa iba’t ibang pamayanan.
Pangunahing saksi sa pagkamatay ni Gobernador Lerma
Isa sa mahahalagang impormasyong nakatala tungkol kay Gregorio ay ang kanyang pagiging pangunahing saksi sa pagkakapatay kay Gobernador Lerma.
Ayon sa salaysay, ang kanyang testimonya ay naging mahalagang dahilan upang makulong ang taong responsable sa pagpatay. Bagaman hindi ibinigay sa teksto ang buong detalye ng pangyayari, ipinakikita nito na nagkaroon siya ng mahalagang papel sa paghahanap ng katarungan.
Ang kasong ito ay nararapat pang saliksikin sa mga lumang rekord ng hukuman, pahayagan at mga dokumento ng pamahalaang panlalawigan upang matukoy ang eksaktong petsa, lugar at mga taong sangkot.
Paninindigan sa pananampalatayang Katoliko
Bukod sa kanyang paglilingkod sa pamahalaan, naging mahalagang bahagi rin ng buhay ni Gregorio ang kanyang pananampalatayang Katoliko.
Ayon sa salaysay, ang kanyang pamilya ang nag-iisang pamilyang nanatiling Katoliko sa loob ng humigit-kumulang limampung taong pagkawala o paghina ng organisadong Katolisismo sa Mariveles kasunod ng Rebolusyon noong 1898.
Ang impormasyong ito ay kailangang unawain sa konteksto ng malalaking pagbabagong panrelihiyon noong Rebolusyong Pilipino at unang bahagi ng ika-20 siglo. Sa panahong iyon, maraming bayan ang nakaranas ng pagbabago sa pamamahala ng mga parokya, pag-usbong ng mga makabayang kilusang panrelihiyon at sigalot sa pagmamay-ari ng mga simbahan at lupain.
Pagkilos noong 1938
Noong 1938, sa pangunguna ni Padre Ricardo Esguerra, lumahok si Gregorio sa isang pagkilos na may kaugnayan sa muling pagpapalakas ng Simbahang Katoliko sa Mariveles.
Inilarawan sa lumang salaysay ang kanyang papel bilang pamumuno o pakikiisa sa isang “rebelyon” o pagkilos ng mga Katoliko. Hindi ito dapat agad unawain bilang isang armadong pag-aalsa. Maaaring tumukoy ito sa isang lokal na kilos-protesta, kampanya o sama-samang pagkilos ng mga mananampalataya.
Mahalagang hanapin ang mga tala ng parokya at diyosesis upang malinaw na matukoy ang tunay na katangian ng pangyayaring ito.
Pagpapatayo ng malaking simbahan
Ayon sa tala, noong 1941 ay binasbasan ni Arsobispo Dougherty ng Maynila ang isang malaking simbahang itinayo para sa pamayanang Katoliko ng Mariveles.
Nabanggit din sa salaysay ang pagtatayo ng sementeryo ng Mariveles. Ang mga proyektong ito ay naging mahalagang bahagi ng muling pagsasaayos ng buhay panrelihiyon ng bayan bago ganap na lumaganap ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Pilipinas.
Ang pagkakaugnay ni Gregorio sa mga pangyayaring ito ay nagpapakita ng kanyang aktibong pakikilahok sa mga usaping panlipunan, panrelihiyon at pangkomunidad.
Pagmamahal sa Mariveles
Ayon sa mga lumang tala, minahal ni Gregorio de Guzman ang Mariveles at ipinaglaban niya ang kapakanan ng bayan.
Ang kanyang pagmamahal sa Mariveles ay makikita sa iba’t ibang anyo ng kanyang paglilingkod:
Naglingkod siya sa pamahalaang bayan.
Tumulong siya sa pangangalaga ng mga dokumento at gawaing administratibo.
Nagsukat at nagtasa siya ng mga lupain.
Naging bahagi siya ng pamahalaang panlalawigan.
Tumestigo siya upang makatulong sa pagkamit ng katarungan.
Ipinagtanggol niya ang kanyang pananampalataya.
Nakiisa siya sa mga pagkilos para sa komunidad.
Hindi lamang siya naging saksi sa mga pagbabago sa Mariveles. Naging aktibong bahagi rin siya ng mga pagbabagong naganap sa bayan mula sa huling bahagi ng panahon ng Espanyol hanggang sa mga taon bago at pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
Pagpanaw at huling kahilingan
Pumanaw si Gregorio “Apo Oyo” Macatual de Guzman noong Disyembre 14, 1948, sa edad na 79.
Inilibing muna siya sa pampublikong sementeryo ng Mariveles. Kalaunan, ang kanyang mga labi at ang mga labi ng kanyang asawang si Guadalupe ay inilipat sa tabi ng Simbahang Katoliko, bilang pagtupad sa kanilang huling kahilingan.
Ang kanilang paglilipat sa tabi ng simbahan ay sumasalamin sa lalim ng kanilang pananampalataya at sa kanilang matagal na kaugnayan sa pamayanang Katoliko ng Mariveles.
Ang pamana ni Apo Oyo
Ang buhay ni Gregorio “Apo Oyo” de Guzman ay sumasaklaw sa mahahalagang yugto ng kasaysayan ng Mariveles: ang huling panahon ng kolonyalismong Espanyol, ang Rebolusyon ng 1898, ang pamahalaang Amerikano, ang muling pag-aayos ng pamahalaang lokal, ang pagpapatatag ng mga institusyong panrelihiyon at ang panahon ng digmaan.
Isa siyang halimbawa ng mamamayang gumamit ng edukasyon at propesyon upang maglingkod sa kanyang bayan. Ang kanyang karanasan bilang guro, surveyor, inhinyero, kalihim at tagatasa ay nagpapakita ng lawak ng kanyang kakayahan at responsibilidad.
Sa muling pagsasalaysay ng kanyang buhay, hindi lamang natin binibigyang-pugay si Apo Oyo. Binubuksan din natin ang pagkakataong masiyasat ang mga dokumentong makatutulong upang higit pang linawin ang kasaysayan ng pamahalaan, lupain, pananampalataya at mga pamilya ng Mariveles.
Mga sangguniang nakatala sa orihinal na salaysay
Ang impormasyong ginamit sa talambuhay ay iniugnay sa mga sumusunod na sanggunian:
1. Origen del Nombre Mariveles, Manila, 1920, Traditional History in Pre-Spanish and Spanish Period, Geographic Names and Other Miscellaneous Words, Otley Beyer Collection in Microfiche, National Library.
2. Contestación a la Pregunta No. 10 del Cuestionario sobre Pensionamiento a Veteranos de la Revolución, Otley Beyer Collection in Microfiche, Manila, 1920, National Library.
3. Reseña Histórica del Pueblo de Mariveles, Manila, 1921, Comité de la Historia Nacional, National Library.
4. Reseña Histórica de los Monumentos Existentes en el Municipio de Mariveles, Manila, 1941, Comité de la Historia Nacional, National Library.
5. Historica de la Provincia de Bataan, Manila, 1921, Comité de la Historia Nacional, National Library.
Mariveles Historical Society
Pagpapanatili sa mga pangalan, kuwento at alaala ng mga taong humubog sa Mariveles.
){kind=link}
0 Comments