May isang halos nakalimutang kuwento mula sa kasaysayan ng Mariveles, Bataan na umabot hanggang sa kabilang panig ng mundo.
Noong Abril 1904, sa St. Louis, Missouri, Estados Unidos, isinilang ang isang sanggol na Ayta mula sa pamilyang nagmula sa Mariveles, Bataan.
Ang kanyang pangalan ay Louisa Francis Bihinang.
Sa isang lumang artikulong inilathala sa Mt. Ayr Journal ng Mount Ayr, Iowa noong April 26, 1904, at kinredito sa St. Louis Republic, ipinahayag ng pahayagan na si Louisa Francis ang:
“the first Filipino child ever born within the limits of the United States of America.”
Napakalaking pahayag nito para sa isang sanggol na ang pinagmulan ay maiuugnay sa mga kabundukan ng Mariveles.
Ngunit mahigit isang siglo matapos isulat ang balitang iyon, mas marami na tayong archival records at pananaliksik na nagbibigay ng mas malinaw at mas maingat na larawan ng kanyang kuwento.
Isang Ayta mula sa Mariveles sa St. Louis World's Fair
Noong 1904, idinaos sa St. Louis, Missouri ang Louisiana Purchase Exposition, na mas kilala bilang St. Louis World's Fair.
Bahagi ng napakalaking eksposisyon ang tinatawag na Philippine Reservation, kung saan dinala sa Estados Unidos ang mahigit isang libong Pilipino mula sa iba't ibang bahagi ng kapuluan. Inilagay sila sa mga itinayong pamayanan at cultural displays na kumakatawan sa iba't ibang grupo mula sa Pilipinas.
Kabilang sa mga dinala sa St. Louis ang mga Aeta Magbukun mula sa Mariveles, Bataan. Nanirahan sila sa bahagi ng Philippine Reservation na tinatawag noon ng mga organizer na “Negrito Village.” Ayon sa kasalukuyang historical research, humigit-kumulang 38 Aeta ang kabilang sa grupong ito.
Dito nakaugnay ang kuwento nina Bihinang at Sayas, isang mag-asawang Aeta Magbukun mula sa Mariveles. Kinilala sila sa mas bagong archival research bilang mga magulang ni Louisa Francis Bihinang.
Kapanganakan ni Louisa Francis Bihinang
Ayon sa reconstructed historical records, ipinanganak si Louisa Francis Bihinang noong April 12, 1904, ilang linggo bago ang opisyal na pagbubukas ng World's Fair noong April 30.
Ang kanyang pangalan ay puno mismo ng simbolismo.
Ang Louisa ay iniugnay sa Louisiana Purchase Exposition at St. Louis, habang ang Francis ay mula kay David R. Francis, presidente ng Louisiana Purchase Exposition Company at pangunahing lider ng World's Fair.
Sa lumang ulat, napakaliit daw ng sanggol. Inilarawan s’ya bilang wala pang isang talampakan ang haba at mahigit tatlong libra lamang ang timbang.
Tinawag pa s’ya ng pahayagan na isa sa pinakamaliit na “exhibits” sa World's Fair.
Sa pananaw natin ngayon, mahalagang pansinin ang salitang iyon.
Hindi exhibit si Louisa. Isa s’yang bata. Isa s’yang tao. Isa s’yang bahagi ng kasaysayan ng isang katutubong pamayanan mula sa Mariveles.
Ang Problema sa Lumang Ulat
Mahalagang huwag natin basta kopyahin ang lahat ng nakasulat sa lumang pahayagan bilang tiyak na katotohanan.
May ilang detalye sa 1904 article na hindi tugma sa mas bagong historical reconstruction.
Sa lumang artikulo, lumilitaw ang mga pangalang “Negrita Bihinang” at “Nagulang Bihinang,” at may pahayag na 12 taong gulang lamang ang ina.
Gayunman, sa mas bagong pananaliksik na ginawa mula sa World's Fair records, photographs, newspaper archives at burial information, ang ina ay kinilala bilang Bihinang, humigit-kumulang 22 taong gulang, at ang kanyang asawa bilang Sayas o Zayas. Si Bihinang ay iniulat ding anak ni De Jergey de Sibia, na iniuugnay sa kabundukan ng Mariveles.
Ipinapakita nito kung bakit mahalaga sa historical research ang paghahambing ng maraming primary at secondary sources.
Ang isang lumang newspaper article ay mahalagang ebidensya, pero hindi nangangahulugang lahat ng detalye rito ay awtomatikong tama.
Talaga Bang Siya ang Unang Filipino na Ipinanganak sa Amerika?
Ito rin ang isang mahalagang paglilinaw.
Ang St. Louis Republic, ayon sa artikulong muling inilathala sa Mt. Ayr Journal, ay nagpakilala kay Louisa bilang “the first Filipino child ever born within the limits of the United States of America.”
Ngunit hindi natin dapat ituring ang claim na ito bilang napatunayang historical fact.
May kasaysayan ng presensya ng mga Pilipino sa teritoryo ng Amerika bago pa ang 1904. Kaya hindi ligtas sabihing si Louisa ang literal na unang Filipino na ipinanganak sa Estados Unidos.
Ang mas maingat na konklusyon ng kasalukuyang research ay:
Si Louisa Francis Bihinang ay malamang na isa sa pinakaunang dokumentadong Aeta, at posibleng unang naitalang Aeta, na ipinanganak sa Estados Unidos.
Ganito rin s’ya inilalarawan ng modernong research tungkol sa mga Pilipinong lumahok sa 1904 World's Fair.
Isang Napakaikling Buhay
Ang pinakamalungkot na bahagi ng kuwento ni Louisa ay hindi nakasama sa artikulong inilathala sa Mt. Ayr Journal noong April 26.
Ayon sa burial at historical research, namatay si Louisa noong April 22, 1904, sampung araw lamang matapos s’yang ipanganak.
Ang nakatalang sanhi ng kanyang kamatayan ay inanition, isang terminong medikal na ginagamit noon para sa matinding kakulangan sa nutrisyon o kawalan ng kakayahang makatanggap ng sapat na pagkain.
Inilibing s’ya sa Calvary Cemetery sa St. Louis, Missouri, kung saan nanatili ang kanyang libingan nang mahigit isang siglo. Sa ilang cemetery records, lumilitaw s’ya sa pangalang “Ninita.”
Ibig sabihin, habang inilalathala sa Iowa noong April 26 ang balitang nagdiriwang sa kapanganakan ng maliit na batang Ayta, apat na araw na pala s’yang patay.
Posibleng ang tekstong inilathala ng Mt. Ayr Journal ay syndicated o muling inilathalang mas naunang balita mula sa St. Louis Republic.
Isang masakit na halimbawa ito kung gaano kabagal ang paglalakbay ng balita noong unang bahagi ng ika-20 siglo.
Ang Mas Malaking Kuwento ng 1904 World's Fair
Hindi maaaring ihiwalay ang kuwento ni Louisa sa konteksto ng American colonial period.
Ang Pilipinas ay nasa ilalim noon ng pamamahala ng Estados Unidos, at ginamit ang Philippine Reservation upang ipakita sa milyun-milyong bisita ng World's Fair ang iba't ibang mamamayan, kultura, produkto at likas na yaman ng kolonya.
Maraming Indigenous Filipinos ang inilagay sa mga reconstructed villages at pinanood ng mga bisita habang ginagawa nila ang kanilang pang-araw-araw na gawain, sayaw, paghahabi, archery at iba pang cultural practices. Ang ganitong pagtatanghal ay bahagi rin ng racial at colonial thinking noong panahong iyon.
Makikita mismo ang ganitong pananaw sa artikulong tungkol kay Louisa.
Ginamit nito ang mga salitang gaya ng “savage,” “non-Christian,” “Negrito,” at maging ang paglalarawan sa isang bagong silang na bata bilang isang “exhibit.”
Hindi natin kailangang burahin ang mga salitang ito mula sa historical record.
Ngunit kailangan nating ipaliwanag kung bakit ginamit ang mga ito at kung anong pananaw ng kolonyal na panahon ang kanilang kinakatawan.
Mula Mariveles Hanggang Amerika
Sa lahat ng detalye ng kuwentong ito, isang pangalan ng lugar ang malinaw na lumilitaw sa lumang pahayagan:
MARIVELES, BATAAN
Direktang tinukoy ng artikulo ang pinagmulan ng pamilya sa:
“the town of Mariveles, Province of Bataan, in the Philippine Islands.”
Napakahalaga nito sa lokal na kasaysayan.
Ipinapakita nito na noong simula pa lamang ng ika-20 siglo, ang mga katutubong Ayta ng Mariveles ay naitala na sa mga dokumento at pahayagang lumabas libu-libong kilometro mula sa Bataan.
Ang kanilang kuwento ay hindi lamang bahagi ng kasaysayan ng Mariveles.
Bahagi rin ito ng Philippine-American history, Indigenous history, migration history, colonial history at kasaysayan ng World's Fairs.
Hindi “Exhibit,” Kundi Isang Batang Taga-Mariveles
Mahigit 120 taon na ang lumipas mula nang ipanganak si Louisa Francis Bihinang.
Napakaikli ng kanyang buhay.
Wala pang dalawang linggo.
Ngunit ang kanyang pangalan ay nanatili sa mga lumang pahayagan, photographs, cemetery records at archival collections.
At ngayon, maibabalik natin ang kanyang kuwento sa lugar kung saan nagmula ang kanyang pamilya.
Mariveles, Bataan.
Hindi natin dapat alalahanin si Louisa bilang “the tiniest exhibit at the World's Fair,” gaya ng pagkakalarawan sa kanya noong 1904.
Mas nararapat natin s’yang kilalanin bilang:
Louisa Francis Bihinang
isang batang Ayta Magbukun na may ugat sa Mariveles, Bataan
ipinanganak sa St. Louis, Missouri noong April 12, 1904
at isa sa pinakaunang dokumentadong Aeta na isinilang sa Estados Unidos.
Ang kanyang kuwento ay paalala na ang kasaysayan ng Mariveles ay hindi lamang matatagpuan sa mga lumang gusali, monumento at mapa.
Matatagpuan din ito sa buhay ng mga taong minsang halos hindi nabigyan ng pagkakataong magsalita para sa kanilang sarili.
At tungkulin nating hanapin muli ang kanilang mga pangalan.
Ibalik natin sila sa kasaysayan.
MARIVELES HISTORICAL SOCIETY
Pagpapanatili ng alaala. Pagkilala sa mga ninuno. Pagbabalik ng kuwento ng Mariveles sa mga Mariveleño.
Batayang Sanggunian:
Mt. Ayr Journal, Mount Ayr, Iowa, April 26, 1904, article credited to the St. Louis Republic; Library of Congress collections on the Louisiana Purchase Exposition; Philippine Village Historical Site; Janna Añonuevo Langholz, 1,200 Lives and Deaths at the World's Fair; contemporary scholarship on Indigenous Filipino participation at the 1904 St. Louis World's Fair.
0 Comments