Ang kasaysayan ng Mariveles ay hindi lamang kasaysayan ng mga gusali, lansangan, simbahan, paaralan, pabrika, digmaan, at mga pamilyang nanirahan dito. Kasaysayan din ito ng pamumuno.
Sa loob ng mahigit dalawang siglo, maraming pangalan ang humawak sa pinakamataas na tungkulin sa pamahalaang bayan ng Mariveles. Ang ilan ay nanungkulan nang ilang taon. Ang iba ay ilang buwan lamang. May mga panahong dalawang pangalan ang kapwa nakatala sa iisang taon, bunga ng pagbabago o transisyon sa lokal na pamahalaan. Mayroon ding mga taon na hanggang ngayon ay wala pang natutukoy na pangalan mula sa kasalukuyang tala.
Mahalagang linawin na hindi lahat ng nasa talaang ito ay tinawag na mayor noong kanilang panahon.
Noong panahon ng Espanya, iba ang mga opisyal na titulo at estruktura ng pamahalaang lokal. Nagbago rin ang sistema sa panahon ng Himagsikang Pilipino, Unang Republika, pamamahalang Amerikano, pananakop ng Hapon, at pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
Dahil dito, mas tumpak na tawagin ang kabuuang tala bilang mga naging punong-bayan o local chief executives ng Mariveles, habang ang titulong Municipal Mayor ay ginagamit para sa mas makabagong sistema ng lokal na pamahalaan.
Ang sumusunod na kronolohiya ay batay sa kasalukuyang tala na pinangangalagaan at patuloy na sinusuri para sa kasaysayan ng Mariveles.
ANG MGA UNANG NAITALANG PUNONG-BAYAN
1811 hanggang 1839
Ang pinakamaagang pangalang lumilitaw sa kasalukuyang tala ay si Domingo Zoilan, na nakatalang nanungkulan simula Hulyo 7, 1811.
Sumunod ang mga sumusunod:
1811
Domingo Zoilan, mula Hulyo 7, 1811
1812
Hindi pa natutukoy sa kasalukuyang tala
1813
Evaristo Alvares
1814
Julian de Guzman
1815 hanggang 1828
Hindi pa natutukoy sa kasalukuyang tala
1829
Bernardo de Orquiza
1830 hanggang 1834
Hindi pa natutukoy sa kasalukuyang tala
1835
Tomas Calimbas, mula Pebrero 23, 1835
1836
Francisco de Guzman
1837
Bernardo Zoilan
1838
Locadio Gallardo
1839
Justo Bartolome
Ang mga puwang na ito sa tala ay mahalaga. Hindi sila dapat basta punan ng haka-haka. Sa historical research, ang salitang unknown ay hindi kabiguan. Isa itong paanyaya para sa karagdagang pananaliksik sa mga lumang dokumento, parish records, Spanish colonial records, provincial archives, family papers, at iba pang primary sources.
1840 HANGGANG 1859
Mga Pamilyang Paulit-ulit na Lumilitaw sa Pamumuno
Sa kalagitnaan ng ika-19 na siglo, makikita sa tala ang paglitaw ng mga apelyidong Bartolome, Mendoza, Zoilan, Enriquez, De Guzman, Advincula, Llagas at iba pa.
1840
Justo Bartolome at Bernardo Mendoza
1841
Bernardo Mendoza
1842
Bernabe Enriquez
1843
Francisco de Guzman
1844
Bernardo Zoilan
1845 hanggang 1847
Hindi pa natutukoy
1848
Bernardo Zoilan
1849
Bernardo Zoilan at Nicolas Jose, nakatala mula Marso 15, 1849
1850
Nicolas Advincula, mula Enero 21, 1850
1851
Cipriano Advincula at Justo Bartolome Llagas
1852
Justo Bartolome at Francisco de Guzman
1853
Francisco de Guzman
1854
Cipriano Advincula
1855
Cipriano Advincula at Fidelis Mendoza
1856
Justo Bartolome Llagas
1857
Casimiro Rubia
Sa kasalukuyang tala ay mayroon ding bahaging hindi pa malinaw para sa 1857 hanggang 1859, kaya kailangan pa itong ikumpara sa orihinal na dokumentong pinagmulan upang matukoy ang eksaktong succession ng mga opisyal.
1860 HANGGANG 1879
Papalapit sa Huling Bahagi ng Panahon ng Espanya
1860
Casimiro Rubia
1861
Jose Rodriguez
1862
Hindi pa natutukoy
1863 hanggang 1864
Fausto Diaz
1865 hanggang 1867
Gabriel Mendoza
1868
Hindi pa natutukoy
1869 hanggang 1872
Fausto Diaz at Mateo Noriega
1873
Mateo Noriega at Miguel Rodriguez
1874
Miguel Rodriguez
1875
Antonio Zoilan
1876
Antonio Zoilan
1877 hanggang 1878
Miguel Rodriguez
1879
Miguel Rodriguez at Juan Enriquez
Mapapansin dito na may mga pangalang bumabalik sa pamumuno pagkatapos ng ilang taon. Ipinapakita nito na ang kasaysayan ng lokal na pamahalaan ay hindi laging isang tuwid na succession ng magkakaibang lider.
1880 HANGGANG 1890
Isang Dekada Bago ang Himagsikan
1880
Juan Enriquez
1881
Juan Enriquez at Mateo Noriega
1882
Mateo Noriega
1883
Mateo Noriega at Antonino Mendoza
1884
Antonino Mendoza
1885
Antonino Mendoza at Fausto Diaz
1886
Fausto Diaz
1887
Fausto Diaz
1888
Hermogenes Bautista
1889 hanggang 1890
Hermogenes Bautista
Sa panahong ito, papalapit na ang Pilipinas sa malalaking pagbabagong pulitikal na hahantong sa Himagsikan ng 1896 at sa pagbagsak ng mahigit tatlong siglong kolonyal na paghahari ng Espanya.
1891 HANGGANG 1898
Mariveles sa Panahon ng Himagsikan
1891
Hermogenes Bautista at Antonino Mendoza
1892
Hermogenes Bautista at Juan Rodriguez
1894
Juan Rodriguez
1895
Juan Rodriguez at Cipriano Diaz
1896 hanggang 1897
Cipriano Diaz
1898 hanggang Mayo 7, 1898
Cipriano Diaz
Sa tala, si Cipriano Diaz ay inilalarawan sa isang source bilang “Copo de Mariveles”, at nakaugnay sa mga pangalang Antonio Mendoza, Julian, at Toribio Advincula.
Ang taong 1898 ay kritikal sa kasaysayan ng bansa. Nagwakas ang kapangyarihang kolonyal ng Espanya at nagsimula ang bagong yugto ng pamahalaang Pilipino.
1899 HANGGANG 1904
Mula Rebolusyon Tungo sa Bagong Pamahalaang Munisipal
Enero 7, 1899 hanggang 1899
Juan Rodriguez, nakatalang presidente local-alcalde
1901 hanggang Abril 18, 1901
Francisco Mendoza
Nasuspinde ang kanyang administrasyon mula Abril 18 hanggang Mayo 27, 1901.
Mayo 27, 1901 hanggang 1902
Muling nakatala si Francisco Mendoza, na nagsilbi rin bilang interim presidente local.
1903
Francisco Mendoza
Enero 4, 1904 hanggang pagtatapos ng 1904
Crisanto Rodriguez
Dito makikita ang unti-unting pagbabago ng lokal na pamahalaan habang itinatatag ang sistemang sibil sa ilalim ng pamamahalang Amerikano.
1905 HANGGANG 1912
Ang Unang Bahagi ng Pamahalaang Munisipal sa Panahon ng Amerikano
1905
Crisanto Rodriguez
1906 hanggang Agosto 1, 1906
Crisanto Rodriguez at Pedro Yaneza
1907
Pedro Yaneza
1908
Pedro Yaneza at Esteban Gonzales
1909
Esteban Gonzales
1910 hanggang 1911
Valentin Semilla
1912 hanggang Oktubre 16, 1912
Valentin Semilla at Jose Sarreal
Isa sa mahahalagang pangalan sa yugtong ito ay si Esteban Gonzales, na kabilang sa unang henerasyon ng mga lokal na pinunong namahala sa Mariveles sa ilalim ng bagong sistemang pampamahalaan noong panahon ng Amerikano.
Ang yugtong ito ay mahalaga rin dahil kasabay ng pagbabago sa pamahalaang lokal ang pagpapalawak ng pampublikong edukasyon, imprastraktura at mga institusyong sibil sa Mariveles.
ANG MAHABANG PANAHON NI JOSE SARREAL
Isa sa pinakamadalas lumitaw na pangalan sa tala ng unang bahagi ng ika-20 siglo ay si Jose Sarreal.
1913 hanggang 1918
Jose Sarreal
1919 hanggang Oktubre 16, 1919
Jose Sarreal at Claro Paguio
1920
Claro Paguio
May puwang pa sa kasalukuyang tala para sa ilang taon pagkatapos ng 1920.
1925
Claro Paguio at Jose Sarreal
1926 hanggang 1927
Jose Sarreal
1928
Jose Sarreal at Ciriaco Maglaya
1929 hanggang 1930
Ciriaco Maglaya
1931
Ciriaco Maglaya at Sebastian Rodriguez
1932 hanggang 1933
Sebastian Rodriguez
1934
Sebastian Rodriguez at Jose Sarreal
1935 hanggang 1940
Jose Sarreal
Ang paulit-ulit na pagbabalik ni Jose Sarreal sa tala ay nagpapakita ng kanyang mahabang papel sa lokal na pamahalaan ng Mariveles sa mga dekada bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
SILVESTRE YRAOLA AT ANG DIGMAAN
1941 hanggang 1942
Silvestre Yraola
Noong Abril 9, 1942, kasabay ng pagbagsak ng Bataan, nasuspinde ang normal na civil government.
1943
Walang regular na municipal civil government na nakatala sa chronology dahil sa kalagayan ng Mariveles sa ilalim ng pananakop ng Hapon.
Ang Mariveles ay hindi ordinaryong bayan noong digmaan. Dahil sa lokasyon nito sa timog ng Bataan at bungad ng Manila Bay, naging mahalagang bahagi ito ng military history ng peninsula.
ANG PAGLAYA NG MARIVELES NOONG 1945
Francisco Octavio, 1945
Noong Pebrero 16, 1945, si Francisco Octavio ay itinalaga bilang military mayor habang muling inaayos ang pamahalaan pagkatapos ng pagbabalik ng mga puwersang Amerikano at Pilipino.
Pagsapit ng Marso 22, 1945, muling inayos ang civil government sa ilalim ni Silvestre Yraola.
Ang pagkakaroon ng military mayor bago maibalik ang sibilyang pamahalaan ay isang mahalagang detalye sa kasaysayan ng Mariveles. Ipinapakita nito kung paano muling binuo ang lokal na pamahalaan pagkatapos ng digmaan.
1946 HANGGANG 1971
Mula Rekonstruksiyon Tungo sa Industriyalisasyon
1946 hanggang 1955
Silvestre Yraola
Matapos ang digmaan, muling pinamunuan ni Yraola ang Mariveles sa panahon ng rekonstruksiyon.
1956 hanggang 1959
Jose Advincula
1960 hanggang 1967
Benito Reyes
1968 hanggang 1971
Carlos L. Sarreal
Sa loob ng panahong ito, ang Mariveles ay unti-unting lumilipat mula sa isang tradisyonal na bayang pantalan at pamayanang agrikultural at pangisdaan patungo sa isang bayang magiging mahalagang sentro ng industriyalisasyon sa Bataan.
ANG MGA TRANSISYON NG DEKADA 1970 AT 1980
Ang huling bahagi ng dekada 1970 at unang bahagi ng dekada 1980 ay nagkaroon ng ilang maiikling termino at pagbabago sa pamumuno.
Marso hanggang Abril 1979
Carlos L. Sarreal
Abril hanggang Disyembre 1979
Dioscoro Manrique
Pebrero 2, 1980 hanggang Nobyembre 1980
Cristina S. Sarreal
1982
Muling nanungkulan si Cristina S. Sarreal.
Disyembre 1982 hanggang Disyembre 1987
Melba O. Buenaventura
Ang mga pagbabagong ito ay naganap sa mas malawak na konteksto ng malaking pagbabago sa pulitika ng Pilipinas noong dekada 1970 at 1980.
PAGBABALIK NG LOKAL NA DEMOKRASYA
Oscar Delos Reyes
1988 hanggang 1998
Matapos ang mga pagbabagong pambansa noong dekada 1980, si Oscar Delos Reyes ang nakatalang namuno sa Mariveles mula 1988 hanggang 1998.
Sakop ng kanyang panahon ang isang dekadang mahalaga sa paglaki ng populasyon, industriya at urbanisasyon ng bayan.
ANGEL V. PELIGLORIO JR.
1998 hanggang 2007
Mula 1998 hanggang 2007, pinamunuan ang bayan ni Angel V. Peliglorio Jr.
Ang panahong ito ay mahalaga rin sa lokal na historical consciousness ng Mariveles. Sa mismong taong 1998 itinatag ang Mariveles Historical Society bilang isang inisyatiba upang pag-aralan, dokumentuhin at maipasa sa susunod na henerasyon ang kasaysayan ng bayan.
JESSE I. CONCEPCION
2007 hanggang 2016
Sa lumang chronology, nakalagay lamang kay Jesse I. Concepcion ang “2007 onward” dahil siya pa ang incumbent nang mabuo o mailathala ang naturang historical record.
Sa mga sumunod na rekord, malinaw na nagpatuloy ang kanyang panunungkulan nang tatlong termino o siyam na taon, mula 2007 hanggang 2016.
Kabilang dito ang panahon ng mabilis na pagbabago ng Mariveles bilang industrial municipality at tahanan ng Freeport Area of Bataan.
ATTY. ACE JELLO “AJ” C. CONCEPCION
2016 hanggang 2019
Noong 2016, tumakbo sa pagka-mayor si Atty. Ace Jello C. Concepcion, anak ni Jesse Concepcion, at nanalo sa halalan.
Noong 2017, nakatala na siya bilang municipal mayor sa mga pampublikong aktibidad ng bayan, kabilang ang paglulunsad ng bagong municipal logo at hymn.
Nanungkulan siya hanggang 2019.
ATTY. JOCELYN “JO” CASTAÑEDA
2019 hanggang 2022
Sa halalan noong Mayo 13, 2019, nanalo bilang mayor ng Mariveles si Jocelyn Castañeda. Iniulat ng Philippine News Agency ang kanyang pagkakaproklama kasama ng iba pang mga nanalong lokal na opisyal sa Bataan.
Nanungkulan si Castañeda mula 2019 hanggang 2022.
PAGBABALIK NI ATTY. ACE JELLO CONCEPCION
2022 hanggang Kasalukuyan
Noong 2022, muling nagharap sa halalan sina Jocelyn Castañeda at Ace Jello Concepcion. Pagkatapos ng halalan, bumalik si Atty. Ace Jello “AJ” C. Concepcion bilang Municipal Mayor ng Mariveles para sa terminong nagsimula noong 2022.
Nagpatuloy ang kanyang pamumuno matapos ang 2025 local elections.
Sa kasalukuyan, Agosto 2026, kinikilala ng opisyal na website ng Municipality of Mariveles si Hon. Ace Jello C. Concepcion bilang Municipal Mayor, habang si Jesse I. Concepcion ang Municipal Vice Mayor.
ANG KASALUKUYANG CHRONOLOGY NG MODERN MAYORS
Para sa mas madaling pagsangguni, mula 1900s hanggang kasalukuyan:
Francisco Mendoza
1901 hanggang Abril 18, 1901
Mayo 27, 1901 hanggang 1902
1903
Crisanto Rodriguez
Enero 4, 1904 hanggang 1905
Kasamang nakatala si Pedro Yaneza noong bahagi ng 1906
Pedro Yaneza
1906 transition
1907
Kasamang nakatala si Esteban Gonzales noong 1908
Esteban Gonzales
1908 transition
1909
Valentin Semilla
1910 hanggang 1911
Kasamang nakatala si Jose Sarreal hanggang Oktubre 16, 1912
Jose Sarreal
1912 transition
1913 hanggang 1918
1919 transition
1925 transition
1926 hanggang 1927
1928 transition
1934 transition
1935 hanggang 1940
Claro Paguio
1919 transition
1920
1925 transition
Ciriaco Maglaya
1928 transition
1929 hanggang 1930
1931 transition
Sebastian Rodriguez
1931 transition
1932 hanggang 1933
1934 transition
Silvestre Yraola
1941 hanggang 1942
Muling naging bahagi ng restored civil government noong 1945
1946 hanggang 1955
Francisco Octavio
Military Mayor, Pebrero 16, 1945
Jose Advincula
1956 hanggang 1959
Benito Reyes
1960 hanggang 1967
Carlos L. Sarreal
1968 hanggang 1971
Marso hanggang Abril 1979
Dioscoro Manrique
Abril hanggang Disyembre 1979
Cristina S. Sarreal
Pebrero 2 hanggang Nobyembre 1980
Muling nanungkulan noong 1982
Melba O. Buenaventura
Disyembre 1982 hanggang Disyembre 1987
Oscar Delos Reyes
1988 hanggang 1998
Angel V. Peliglorio Jr.
1998 hanggang 2007
Jesse I. Concepcion
2007 hanggang 2016
Ace Jello C. Concepcion
2016 hanggang 2019
Jocelyn Castañeda
2019 hanggang 2022
Ace Jello C. Concepcion
2022 hanggang kasalukuyan, at kasalukuyang Municipal Mayor noong Agosto 2026.
HINDI LANG ITO LISTAHAN NG MGA PANGALAN
Ang higit dalawang siglong tala ng mga naging pinuno ng Mariveles ay nagbibigay sa atin ng pambihirang pagkakataong makita ang pagbabago ng bayan sa pamamagitan ng mga taong minsang humawak sa pamahalaan nito.
Mula kina Domingo Zoilan, Julian de Guzman, Bernardo Zoilan, Francisco de Guzman, Mateo Noriega, Fausto Diaz, Hermogenes Bautista at Cipriano Diaz, patungo kina Juan Rodriguez, Francisco Mendoza, Crisanto Rodriguez, Pedro Yaneza, Esteban Gonzales, Valentin Semilla at Jose Sarreal, mababasa natin ang paglalakbay ng Mariveles mula sa panahon ng Espanya patungo sa makabagong pamahalaang munisipal.
Mula naman kina Silvestre Yraola at Francisco Octavio, makikita ang isang bayang dumaan sa digmaan, okupasyon, pagkawasak at paglaya.
Sa mga sumunod na administrasyon nina Jose Advincula, Benito Reyes, Carlos Sarreal, Dioscoro Manrique, Cristina Sarreal, Melba Buenaventura, Oscar Delos Reyes, Angel Peliglorio Jr., Jesse Concepcion, Ace Jello Concepcion at Jocelyn Castañeda, masasalamin ang patuloy na pagbabago ng Mariveles tungo sa pagiging isa sa pinakamahalagang industrial at economic centers ng Bataan.
Ngunit hindi dapat tingnan ang listahang ito bilang simpleng talaan kung sino ang nauna at sino ang sumunod.
Bawat pangalan ay may sariling panahon.
Bawat panahon ay may sariling hamon.
At bawat administrasyon ay bahagi ng mas malaking kuwento ng Mariveles.
ISANG BUHAY NA TALA NG KASAYSAYAN
Hindi pa tapos ang pananaliksik na ito.
May mga taon na wala pang natutukoy na punong-bayan. May mga lumang pangalan na kailangan pang kumpirmahin ang eksaktong baybay. May mga taong dalawang opisyal ang nakatala at kailangan pang siyasatin kung sila ay magkasunod na nanungkulan sa loob ng parehong taon, pansamantalang humalili, o bahagi ng isang administrative transition.
Ito ang dahilan kung bakit mahalaga ang mga lumang dokumento ng mga pamilya ng Mariveles.
Maaaring nakatago sa isang lumang baul ang isang appointment paper.
Maaaring may lumang larawan ng isang dating presidente municipal o alcalde sa isang family album.
Maaaring may liham, titulo ng lupa, baptismal record, death certificate, municipal document, election paper o lumang pahayagan na makapagbibigay ng sagot sa isang puwang sa ating kasaysayan.
Kaya nananawagan ang Mariveles Historical Society sa mga pamilya ng Mariveles:
Kung ang inyong ninuno ay naging opisyal ng bayan, konsehal, cabeza de barangay, gobernadorcillo, presidente local, presidente municipal, vice mayor, mayor o bahagi ng lumang pamahalaang bayan, ibahagi ninyo sa amin ang kanilang kuwento.
Kung mayroon kayong lumang larawan, dokumento, sertipiko, liham, election material, municipal record o family history, tulungan ninyo kaming maidagdag ang mga ito sa lumalawak na historical archive ng Mariveles.
Ang kasaysayan ay hindi pag-aari ng isang pamilya, isang administrasyon, isang partido o isang henerasyon.
Kasaysayan ito nating lahat.
At habang patuloy nating kinikilala ang mga taong minsang namuno sa ating bayan, mas nauunawaan natin kung paano nabuo ang Mariveles na kilala natin ngayon.
Mula 1811 hanggang 2026, mahigit dalawang daang taon ng pamumuno, pagbabago, digmaan, pagbangon at pag-unlad ang nasa likod ng bawat pangalang nakatala rito.
Ang mga pinuno ay nagpapalit.
Ang mga administrasyon ay nagtatapos.
Ngunit ang Mariveles ay nagpapatuloy.
At tungkulin nating siguraduhin na ang kuwento nito ay hindi kailanman makalimutan.
MARIVELES HISTORICAL SOCIETY
Preserving the Past. Understanding the Present. Inspiring the Future.
Kasaysayan ng Mariveles. Kasaysayan Natin.
0 Comments